S.T.E.M.A.C. = Science - Technology - Engineering - Mathematics - Art - Culture
S.T.E.A.M. = Science - Technology - Engineering - Art - Mathematics

Η υπολογιστική σκέψη ως εργαλείο για την οικονομία της γνώσης

Παρασκευή, 02-Φεβ-2018 00:05 από το
Η υπολογιστική σκέψη ως εργαλείο για την οικονομία της γνώσης
Του Σαράντου Ψυχάρη

Τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη συζήτηση σε διεθνές επίπεδο για α) την κοινωνική δικαιοσύνη στην εκπαίδευση -"social justice in education" και τις παραμέτρους της εκπαιδευτικής πολιτικής που συνδέονται με αυτήν, β) τις δεξιότητες που θα πρέπει να έχουν οι μελλοντικοί εργαζόμενοι και γ) για τα νέα αναλυτικά προγράμματα σπουδών στην Σχολική και Τριτοβάθμια εκπαίδευση που θα ανταποκρίνονται στα παραπάνω.

Οι προσκλήσεις π.χ. της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon 2020 και άλλα σχετικά κείμενα αναφέρονται στο "ανοικτό σχολείο", στη συμμετοχή επιχειρήσεων στην εκπαίδευση και την ένταξη του STEM στην εκπαίδευση. 
Την τελευταία δεκαετία περίπου έχει εμφανισθεί η τάση της "δια-επιστημονικής" διδασκαλίας των γνωστικών περιοχών των Επιστημών, της Υπολογιστικής Επιστήμης, της Τεχνολογίας, της Επιστήμης των Μηχανικών και των Μαθηματικών, όπου αυτή η ενοποίηση καλείται επιστημολογικά STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics). To STEM προέκυψε από την ανάγκη εφαρμογής του λεγόμενου "υπολογιστικού τρόπου σκέψης-computational thinking"- όπου οι εκπαιδευόμενοι πρέπει να επιλύσουν προβλήματα που θα συνδυάζουν γνώσεις από τις παραπάνω γνωστικές περιοχές, ενώ στα περισσότερα κράτη μέλη ης Ε.Ε. τα αναλυτικά προγράμματα έχουν αλλάξει ώστε να περιλαμβάνονται δραστηριότητες Υπολογιστικής Σκέψης από το Δημοτικό έως και το Λύκειο (βλ. π.χ. -http://www.computingatschool.org.uk) ενώ και Διεθνείς Ενώσεις εκπαιδευτικών αναφέρονται στην ανάγκη εισαγωγής του STEM και της Υπολογιστικής σκέψης στην εκπαίδευση.
Το STEM ενισχύθηκε από την πρωτοβουλία του Προέδρου Obama να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας στα γνωστικά αντικείμενα που αποτελούν το STEM καθώς υπάρχει μεγάλη ζήτηση για αυτά (αλλά δεν υπάρχουν απόφοιτοι!) σε ανεπτυγμένες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις ΗΠΑ. (The President’s Information Technology Advisory Committee (PITAC) report Computational Science: Ensuring America’s Competitiveness, 2 και 
Ειδικότερα η Σχολική εκπαίδευση θα πρέπει να γίνει πιο ανοικτή και τα αναλυτικά προγράμματα θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους projects από την πραγματική ζωή που θα μπορούν να παρουσιασθούν από παράγοντες των επιχειρήσεων.
Όσο και να φαίνεται ίσως παράξενο, η αυτοκινητοβιομηχανία χρειάζεται πλέον επιστήμονες που να γνωρίζουν πολύ καλά "την τεχνητή νοημοσύνη" τα "bigdata” κλπ.  Έγκυρες μελέτες αναφέρουν επίσης  ότι η δουλειά με τη μεγαλύτερη ζήτηση σήμερα είναι αυτή του biomedical engineer (που συνδυάζει γνωστικές περιοχές του STEM) ενώ μια σύγχρονη ακόμα τάση είναι για το λεγόμενο STEAM, όπου το Α αναφέρεται στην τέχνη (art) και σχετίζεται με το λεγόμενο design thinking των μαθητών ως μια νέα μέθοδο επίλυσης προβλήματος.
Αν λοιπόν δεν αλλάξουμε τα αναλυτικά προγράμματα στην Σχολική εκπαίδευση ώστε να εξοικειωθούν οι μαθητές με τις βασικές αρχές των επιστημών αλλά και τον υπολογιστικό τρόπο Σκέψης και την μεθοδολογία STEM, η Χώρα μας θα βρεθεί σε πολύ λίγα χρόνια να έχει χάσει και την ευκαιρία να διαθέτει κατάλληλο επιστημονικό δυναμικό για τις σύγχρονες προκλήσεις. Τα Πανεπιστήμια μας, που εργάζονται πολύ  καλά κάτω από αυτές τις δύσκολες συνθήκες, θα χρειασθεί να ανοίξουν και προς την κοινωνία και τις επιχειρήσεις, όπου αυτές θα τους παρουσιάζουν πραγματικά προβλήματα για λύση.
Η βασική  ιδέα του "STEM  στην εκπαίδευση"  είναι  να εκπαιδευθούν οι μαθητές και οι φοιτητές σε μια δια-επιστημονική μεθοδολογία που θα τους εξοικειώσει με τη μεθοδολογία που ακολουθείται για την επίλυση προβλημάτων όταν θα κληθούν ως εργαζόμενοι να προτείνουν καινοτόμες λύσεις. 
Μια άλλη παράμετρος του "STEM στην Εκπαίδευση" συνδέεται με την πραγματική κοινωνική δικαιοσύνη στην εκπαίδευση, η οποία θα πρέπει να έχει ως βασικές συνιστώσες την παροχή ίσων ευκαιριών "παιδείας" σε όλα τα παιδιά ανεξάρτητα από το κοινωνικό, οικονομικό, πολιτιστικό και μορφωτικό υπόβαθρο από το οποίο προέρχονται και επιπλέον την ανάπτυξη μοντέλων εκπαίδευσης που θα περιλαμβάνουν γνώσεις και καινοτόμες δεξιότητες σχετικές με την "νέα" αγορά εργασίας, που θα βασίζεται όχι μόνο στην οικονομία του κεφαλαίου αλλά και στην οικονομία της γνώσης.
Σε πολλές χώρες, π.χ. Μεγάλη Βρετανία, υπάρχουν προγράμματα STEM όχι μόνο στα ΑΕΙ αλλά στα σχολεία για παιδιά υποβαθμισμένων περιοχών σε διάφορες πόλεις. Ο σκοπός είναι να εκπαιδευθούν αυτά τα παιδιά στο STEM ώστε να τους δοθούν δυνατότητες να αποκτήσουν δεξιότητες και να έχουν ίσες ευκαιρίες με άλλα παιδιά.
Στην οικονομική κρίση που περνά η Χώρα υπάρχει ο κίνδυνος να ανοίξει το χάσμα ανάμεσα στα παιδιά με όχι οικονομικές δυνατότητες να αντεπεξέλθουν στις σύγχρονες και μελλοντικές τεχνολογικές προκλήσεις. Αν τα αναλυτικά προγράμματα επανασχεδιασθούν ώστε να συμπεριλάβουν τις νέες δεξιότητες, ο κίνδυνος αυτός θα μειωθεί και η Χώρα θα έχει το κατάλληλο μελλοντικό επιστημονικό δυναμικό.
Μπορεί η εκπαίδευση στο STEM να είναι περισσότερο αναγκαία τώρα που υπάρχει η κρίση στη χώρα μας (never waste a crisis). Η Δημοκρατική Ευθύνη προτείνει τον επανασχεδιασμό των αναλυτικών προγραμμάτων όπου θα υλοποιείται η επιστημολογία του  STEM και θα δημιουργηθούν δραστηριότητες Υπολογιστικής Σκέψης, ενώ θα πρέπει το σχολείο να ανοίξει στην κοινωνία και τους εταίρους
* Ο κ. Σαράντος Ψυχάρης είναι Υπεύθυνος Παιδείας της Δημοκρατικής Ευθύνης