Τι κάνει σήμερα ο ηγέτης του STEM οι ΗΠΑ (και τι πρέπει να αλλάξουμε κι εμείς).
Τα τελευταία χρόνια, η διεπιστημονική μεθοδολογία STEM έχει γίνει βασικός άξονας στην εκπαίδευση παγκοσμίως.
Στην Ελλάδα βλέπουμε μεμονωμένες
δράσεις από ιδιωτικούς φορείς, όλο και περισσότερο, όπως για παράδειγμα σεμινάρια,
προγράμματα, διαγωνισμούς κλπ. Παρατηρούμε ότι έχουν εμφανιστεί πολύ μικρές κινήσεις του υπουργείου προς αυτήν την κατεύθυνση. Κάποιος όμως πρέπει να τους μιλήσει και
να τους εξηγήσει για την καινοτόμο αυτή μέθοδο διδασκαλίας και τι συμβαίνει
διεθνώς.
Χρειάστηκαν πολλές ώρες μελέτης και αναζήτησης από τον
Blogger για να προκύψει αυτό το ενδιαφέρον άρθρο.
Αν κοιτάξουμε λοιπόν πιο προσεκτικά, στον «κυρίαρχο
του παιχνιδιού» τις Ηνωμένες Πολιτείες, τι γίνεται αυτές τις ημέρες— εκεί όπου
διαμορφώνονται πολλές από τις εκπαιδευτικές τάσεις — θα δούμε κάτι πολύ
ενδιαφέρον:
Το STEM αλλάζει κατεύθυνση.
Και ίσως… όχι προς τα εκεί που νομίζουμε.
Η μεγάλη παρεξήγηση
Για πολλά χρόνια, το STEM ταυτίστηκε κακώς με:
ü
Ρομποτική,
ü
Προγραμματισμό,
ü
Arduino και αισθητήρες,
προς οικονομικό όφελος κάποιων άσχετων...
Αυτό δημιούργησε την εντύπωση ότι:
“όσο περισσότερη τεχνολογία, τόσο καλύτερο STEM”
Στην πράξη όμως, στις ΗΠΑ συμβαίνει το αντίθετο.
Από την τεχνολογία… στα προβλήματα
Η πιο σημαντική αλλαγή είναι αυτή:
Το STEM μετακινείται από τα εργαλεία στα προβλήματα.
Σήμερα, σε πολλά σχολεία:
ü
δεν ξεκινούν με “τι θα χρησιμοποιήσουμε”,
ü
αλλά με “τι πρόβλημα θα λύσουμε”.
Παραδείγματα:
ü
Πώς μπορούμε να μειώσουμε τη σπατάλη ενέργειας;
ü
Πώς να σχεδιάσουμε μια πιο σταθερή κατασκευή;
ü
Πώς να λύσουμε ένα πρόβλημα της καθημερινότητας;
Η τεχνολογία έρχεται μετά — αν χρειαστεί.
Project-Based Learning: η νέα
“κανονικότητα”
Ένα από τα πιο ισχυρά μοντέλα που εφαρμόζονται είναι
το Project-BasedLearning (PBL).
Είχαμε
αναφερθεί πριν μερικά χρόνια στο θέμα αυτό της μάθησης βάσει έργου όταν κανείς
στη χώρα μας δεν γνώριζε κάτι σχετικό. Με αυτήν τη μέθοδο:
Οι μαθητές:
ü
δουλεύουν σε ομάδες,
ü
αντιμετωπίζουν ένα ανοιχτό πρόβλημα,
ü
δοκιμάζουν λύσεις,
ü
αποτυγχάνουν και βελτιώνουν.
Δεν ακολουθούν οδηγίες. Δημιουργούν.
Αυτό οδηγεί σε:
ü
βαθύτερη κατανόηση,
ü
ανάπτυξη δεξιοτήτων,
ü
μεγαλύτερη συμμετοχή.
STEM και πραγματική ζωή
Μια άλλη μεγάλη αλλαγή είναι η σύνδεση με τον
πραγματικό κόσμο.
Το σύγχρονο STEM:
ü δεν είναι
αποκομμένο,
ü δεν είναι
“σχολική άσκηση”.
Αντίθετα:
ü
συνδέεται με περιβαλλοντικά ζητήματα,
ü
με κοινωνικά προβλήματα,
ü
με πραγματικές ανάγκες,
Οι μαθητές καταλαβαίνουν γιατί μαθαίνουν.
Από το STEM στο STEAM
Σε πολλές περιπτώσεις, το STEM έχει ήδη εξελιχθεί σε:
STEAM (Science, Technology,
Engineering, Arts, Mathematics).
Δηλαδή προστίθεται:
ü
δημιουργικότητα,
ü
σχεδιασμός,
ü
φαντασία.
Γιατί;
Επειδή η καινοτομία δεν έρχεται μόνο από τη λογική, έρχεται
και από τη δημιουργική σκέψη.
Maker Spaces: μάθηση μέσα από
κατασκευή
Σε πολλά σχολεία δημιουργούνται:
ü
makerspaces,
ü
innovation labs,
Εκεί οι μαθητές:
ü
κατασκευάζουν,
ü
πειραματίζονται,
ü
συνεργάζονται.
Αλλά το σημαντικό είναι:
δεν “παίζουν” απλώς με εργαλεία, αλλά
λύνουν προβλήματα.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης
Η τεχνητή νοημοσύνη
αρχίζει να μπαίνει στο STEM:
ü
για εξατομικευμένη μάθηση,
ü
για ανατροφοδότηση,
ü
για υποστήριξη τουεκπαιδευτικού.
Αλλά με μία ξεκάθαρη αρχή:
η τεχνολογία δεν
αντικαθιστά τη σκέψη.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για εμάς
Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, σε πολλές
περιπτώσεις από τις ελάχιστες χρήσεις της μεθοδολογίας STEM στην Ελλάδα:
ü
δίνουμε έμφαση στα εργαλεία,
ü
χρησιμοποιούμε έτοιμα kits,
ü
ακολουθούμε οδηγίες,
και πιστεύουμε ότι κάνουμε STEM.
Αλλά αυτό είναι μόνο ένα μικρό κομμάτι.
Τι χρειάζεται να αλλάξουμε
✔ Να ξεκινάμε
από το πρόβλημα.
Όχι:
“Σήμερα θα κάνουμε ρομποτική”.
Αλλά:
“Σήμερα θα λύσουμε ένα πρόβλημα”.
✔ Να δίνουμε
χώρο για σκέψη.
ü
λιγότερες οδηγίες,
ü
περισσότερες ερωτήσεις,
ü
καθορισμό της μεγάλης ιδέας.
✔ Να
αποδεχτούμε την αποτυχία.
Η αποτυχία δεν είναι αποτυχία.
Είναι μέρος της διαδικασίας. Οι μαθητές μας μαθαίνουν από τα λάθη.
✔ Να ενώνουμε
τα πεδία
ü
επιστήμη,
ü
μαθηματικά,
ü
μηχανική,
ü
τεχνολογία,
όλα μαζί, όχι αποσπασματικά. Εισέρχεται ο ένας κλάδος,
εξέρχεται ο άλλος. Στο ολοκληρωμένο STEM συναντάμε
και τους 4 κλάδους.
Η ουσία του σύγχρονου STEM
Αν θέλουμε να το πούμε με μία φράση:
Το STEM δεν είναι
αυτό που χρησιμοποιούμε.
Είναι ο τρόπος που σκεφτόμαστε.
Συμπέρασμα
Το STEM στις ΗΠΑ δεν γίνεται πιο “τεχνολογικό”.
Γίνεται πιο ουσιαστικό.
Απομακρύνεται από:
ü
τα εργαλεία,
ü
τον εντυπωσιασμό,
ü
τις έτοιμες λύσεις.
Και πλησιάζει:
ü
τη διερεύνηση,
ü
τη σκέψη,
ü
τα πραγματικά προβλήματα.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν είναι:
“Έχουμε αρκετή τεχνολογία;”
Αλλά:
“Δίνουμε στους μαθητές την ευκαιρία να σκεφτούν;”
Και εκεί βρίσκεται όλη η διαφορά.
Πολύδωρος Σταυρόπουλος, Μηχανολόγος Εκπαιδευτικός, MSc STEM in Education (Παιδαγωγικό Τμήμα ΑΣΠΑΙΤΕ), Επιθεωρητής Ασφάλειας, Υγείας και Ποιοτικού Ελέγχου, Συγγραφέας, Πρέσβης STEM Scientix.